TÂM SEN

tam-sen

250,000

Định danh khoa học

Còn có tên là liên, quỳ.

Tên khoa học Nelumbo nucifera Gaertn.

Thuộc họ Sen Nelumbonaceae.

Ta dùng tâm sen (Embryo Nelumbinis hoặc Plumula Nelumbinis) còn gọi là liên tâm hay liên tử tâm là chồi mầm phơi hay sấy khô lấy ở hạt sen.

A. Mô tả thực vật

Sen là một loại cây mọc ở dưới nước, thân rễ hình trụ mọc ở trong bùn thường gọi là ngó sen hay ngẫu tiết, ăn được, lá (liên diệp) mọc lên khỏi mặt nước, cuống lá dài, có gai nhỏ,phiến lá hình khiên, to, đường kính 60-70cm có gân toả tròn.

Hoa to màu trắng hay đỏ hồng, đều lưỡng tính. Đài 3-5, màu lục. Tràng gồm rất nhiều cánh màu hồng hay trắng một phần, những cánh ngoài còn có màu lục như lá đài. Nhị nhiều, bao phấn 2 ô, nứt theo một kẽ dọc. Trung đới mọc dài ra thành một phần hình trắng thường gọi là gạo sen dùng để ướp chè. Nhiều lá noãn rời nhau đựng trong một đế hoa loe ra thành hình nón ngược gọi là gương sen hay liên phòng. Mỗi lá noãn có 1-2 tiểu noãn.

Quả (thường gọi là hạt sen) chứa một hạt (liên nhục) không nội nhũ. Hai lá mầm dày. Chồi mầm (liên tâm) gồm 4 lá non gập vào phía trong.

B. Phân bố, thu hái và chế biến

Sen được trồng ở nhiều nơi trong nước ta để ăn và dùng làm thuốc. Mùa thu hái vào các tháng 7-9.

C. Thành phần hoá học

Năm 1970, D. Cunitomo ( J. Pharm. Soc. Jap., 1970, 90, 9,1165) đã tách được từ lá sen các chất anonain, pronuxiferin, N-nornuxiferin, liriodenin, D. N. metylcoclaurin, roemerin, nuxiferin và O.nornuxiferin. Lá sen-hà diệp có chứa nhiều ancaloit: nuxiferin C19H2102N, N-nornuxiferin C18H1902N. anonain C17Hl502N, roemerinC18H17O2N, armepavin C|9H2303N, N- metylcoclaurin C18H, 03N, N-metylizocodaurin C17H2tO,N, pronuxiferin C19H2103N liriodenin, spermatheridin C16H1902N, dehydronuxiferin C19H1902N, dehydro-roemerin C18H1502N, dehydroanonain C17H1302N, nelumboxit C27H28O18-6 1/2H2O (Dược học học báo, 1961, 81, 1158). Có tác giả còn thấy vitamin C (C. A., 1961, 55, 7564c), axit xitric, axit tactric, axit oxalic, axit succinic (Hoá học học báo, 1957, 23, 201).

Trong liên tâm có asparagin NH2COCH2CH (NH2)-COOH và một ít ancaloit chừng 0,06%: Nelumbin là một chất màu trắng có vị rất đắng, thể đặc cứng dòn ở 40-45°C, trên 65°C là một chất sền sệt, dễ tan trong rượu, trong clorofoc, ête etylic, axeton, axit loãng và cồn amylic, nhưng gần như không tan trong ête đầu hoả, cho kết tủa với các thuốc thử ancaloit.

Theo dược tài học (1964) trong liên tâm có 0,4% liensinin với công thức: Liên tâm cũng chứa nhiều ancaloit: liensinin C17H4206N2, izoliensinin C17H4206N2, neferin C38H406N2, lotusin C19H24O3N, metyicorypalin C12V17O2N (C. A., 1971, 74, 100254g) nuxiferin, pronuxiferin (Dược học íạp chí 1966, 86, 75), demelylcoclaurin C16H1703N (Chem. Phar. Bull. 1970, 18, 2564).

TÁC DỤNG VÀ CÁCH DÙNG

1. Nelumbin có tính chất độc đối với tim (Greschoff và Boorsma).

2. Có tác dụng bình tĩnh dục tính cho nên có thể dùng trong bệnh di tinh (U.S.D=thuốc thông thường của Mỹ).

3. Qua nhiều lần thử tác dụng của thuốc chế từ sen trên tử cung cô lập của chuột có thai và không có thai thấy có tính chất làm yếu cơ. Nhưng thí nghiệm trên tử cung cô lập của thỏ thì lại thấy tác dụng kích thích. Cho thỏ cái uống nước sen cũng thấy tác dụng như vậy.

Đối với ruột cô lập, sen làm giảm sự co bóp. Cho chó uống nước sen thấy huyết áp tăng lên, lượng nước tiểu giảm xuống. (Theo F.I. Ibraghimôv và Ibraghimôva, I960).

Công dụng và liều dùng

Dùng chữa tim hồi hộp, mất ngủ, di mộng tinh. Ngày uống 4-10g tâm sen khô dưới dạng thuốc sắc hay thuốc pha, có thể thêm đường cho dễ uống.

Theo tài liệu cổ, tâm sen có vị đắng, tính hàn. Có tác dụng thanh tâm khứ nhiệt. Dùng chữa tâm phiền, thổ huyết.

Tâm sen là vị thuốc của tim, có tác dụng thanh tâm hỏa, thuốc có tính hàn, có tác dụng thanh nhiệt phần khí của kinh tâm( tim), lực thanh tâm tương đối mạnh, dùng trong trường hợp ôn nhiệt, tà nhiệt bị hãm ở tâm bào làm xuất hiện hiện tượng chóng mặt, nói mê, nói nhảm, trong trường hợp này dùng tâm sen cùng với mạch môn, huyền sâm.

Tâm sen có tác dụng trấn tâm, an thần gây ngủ, dùng khi tâm phiền bất an dẫn đến mất ngủ, phối hợp với toan táo  nhân, bá tử nhân

Tâm sen có tác dụng bình can hạ áp, dùng khi bệnh cao huyết áp, có thể dùng tâm sen hãm nước uống, hoặc phối hợp với hoa hòe, thảo quyết minh ( tất cả sao vàng)

MỘT SỐ BÀI THUỐC CHỮA MẤT NGỦ DÙNG TÂM SEN:

Chữa mất ngủ do tâm hỏa vượng:

Bài Táo nhân thang, gồm táo nhân 10g, viễn trí 10g, liên tử 10g, phục thần 10g, phục linh 10g, hoàng kỳ 10g, đảng sâm 10g, trần bì 5g, cam thảo 4g. Tất cả sắc uống ngày 1 thang.

Trị chứng hồi hộp, mất ngủ, đau tim (canh hạt sen, tim heo):

– Thành phần: 60g hạt sen, 1 cái tim heo, 40g phòng đảng sâm.

– Cách chế biến: thái mỏng tim heo. Hạt sen đem bóc bỏ vỏ ngoài và tim bên trong. Dùng rượu rửa sạch phòng đản sâm, rồi thái khúc. Cho tất cả vào nồi cùng với 6 chén nước, nấu với lửa lớn đến khi sôi, để sôi trong 10 phút, hạ lửa nhỏ, nấu tiếp 2 giờ nữa thì dùng được

Khó ngủ, hay hồi hộp, huyết áp cao:

Lấy từ 1,5 – 3g tâm sen pha trà uống. Cách khác, lấy lá sen, hoa hòe mỗi vị 10g; cúc hoa vàng 4g, sắc uống hoặc lá sen loại bánh tẻ 30g rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô, sắc hoặc hãm uống

Lưu ý khi sử dụng tâm sen

Bên cạnh việc tìm hiểu tâm sen có tác dụng gì cho sức khỏe, bạn cần biết những lưu ý khi dùng tâm sen để không biến vị thuốc này thành “thuốc độc”. Tâm sen có tính hàn giúp thanh nhiệt giải độc nhưng không nên dùng nhiều để tránh bị rối loạn tiêu hóa, đi lỏng mạn tính; đặc biệt những người hư nhiệt, người huyết áp thấp không nên dùng tâm sen.

Những vị thuốc khác lấy từ sen ra:

1. Liên ngẫu

Ngó sen-Nodus Rhiiomatis Loti.

Trong ngó sen có asparagin 2% acginin, trigonelin, lyrocin, ête photphoric, glucoza, vitamin C. Trigonelin C-PLNO, kết tinh trong rượu loãng sẽ ngậm 1 phân tử nước. Nếu đun tới 100°C sẽ mất nước. Độ chảy 2180 rất dễ tan trong nước, trong rượu, gần như không tan trong ête và clorofoc.

Công dụng và liều dùng. Làm thức ăn, thuốc cầm máu, dùng trong những trường hợp đi ngoài ra máu, tiểu tiện ra máu, nôn ra máu, máu cam, tử cung xuất huyết. Ngày dùng từ 6-l2g dưới dạng thuốc sắc.

2. Thạch liên tử

Fructus Nelumbinis-ta vẫn gọi nhầm là hạt sen chính là quả sen, có vỏ quả, nếu bóc lấy hạt, ta sẽ được liên nhục hay liên tử (Semen Nelumbinis). Trong liên nhục, người ta đã phân tích thấy có nhiều tinh bột, trigonelin, đường (raffinoza) C18H320165H20, protit 16,6%, chất béo 2%, cacbon hydrat 62%-canxi 0,089%, photpho 0,285%, sắt (Fe) 0,0064%.

Công dụng và liều dùng: Thạch liên tử thường dùng chữa lỵ cấm khẩu với liều từ 6 đến 12g dưới dạng thuốc sắc.

Liên nhục-. Thuốc bổ, cố tinh, chữa di tinh, mất ngủ, thần kinh suy nhược. Ngày dùng từ 10 đến 30g dưới dạng sắc hay thuốc bột. Theo tài liệu cổ liên tử vị ngọt, tính bình. Có tác dụng bổ tỳ, dưỡng tâm, sáp trường, cố tinh. Dùng chữa tỳ hư sinh tiết tả (ỉa chảy), di mộng tinh, băng lậu, đới hạ.

3. Liên phòng

Receptaculum Nelumbinis là gương sen già sau khi đã lấy hết quả rồi, phơi khô. Trong liên phòng có protit 4,9%, chất bé 0,6%, cacbon hydrat 9%, carotin 0,00002%, nuclein 0,00009%, vitamin C 0,017%.

Công dụng và liều dùng:

– Thuốc cầm máu: Dùng chữa bệnh đi đại tiện ra máu, bệnh băng đới. Ngày dùng 15-30g dưới dạng thuốc sắc.

– Theo tài liệu cổ liên phòng có vị đắng, chát, tính ôn, vào 2 kinh can và lâm bào. Có tác dụng tiêu ứ, cầm máu. Dùng chữa ứ huyết bụng đau, đẻ xong nhau chưa ra, băng huyết, tiểu tiện ra máu, tiểu tiện khó khăn.

– Đơn thuốc chữa băng huyết sau khi đẻ: Gương sen 5 cái, hương phụ 80g. Đốt cháy, tán nhỏ. Ngày uống 8-24g, chia 2-3 lần uống.

4. Lá sen:

Hà diệp-Folium Loti.

Trong lá sen có chừng 0,20-0,30% tanin, một lượng nhỏ ancaloit gồm nuxiferin C19H21O2N, nonuxiferin C18H1902N và roemerin C18H1702N các chất khác chưa rõ. Trong cuống lá có một lượng nhỏ roemerin và nonuxiferin.

Công dụng và liều dùng: Thường người ta cho lá sen cùng một công dụng với gương sen, Nhưng khi bệnh cấp thì dùng lá sen. Liều dùng 15-20g: Dưới dạng thuốc sắc. Theo tài liệu cổ lá sen vị đắng tính bình, vào 3 kinh can, tỳ và vị. Có tác dụng thăng thanh tán ứ, thanh thử hành thuỷ. Dùng chữa thử thấp tiết tả, thủy chí phù thũng, lôi đầu phong, nôn ra máu, máu cam, băng trung huyết lỵ.

5. Liên tu

Stamen Nelumhinis tức là tua nhị đực của hoa sen bỏ hạt gạo đi, rồi phơi khô.

Thành phần hoá học: Tanin, các chất khác chưa rõ.

Công dụng và liều dùng: Chữa băng huyết, thổ huyết, di mộng tinh: Ngày uống 5-10g dưới dạng thuốc sắc.

There are no reviews yet.

Be the first to review “TÂM SEN”